Hans Rotmo - Bønder i solnedgang


Norske Gram 5293592 (CD) - 2000
bilder: front - back

01. Min barndoms dal
02. Den trygdenarkomane
03. Barnehagen
04. Når bonden har det vondt
05. Slurpas drøm
06. Fjellturn
07. Høghæla bydam
08. Faunakriminalitet
09. Sprettens barnerom
10. Digerhalsen ska på fest
11. Moder jord er sprøytenarkoman
12. Himmelveien
13. Endetarmen


Omtale
Bønder i solnedgang
"I dette skodespelet vil Rotmo ta eit oppgjer med det han kallar bondekanibalisme og statleg seigpining. -Bøndene som driv i dag har allereie ete opp dei små. Dei har vore sigerherrane i jordbruksoppgjeret. Men no byrjar kannibalen å få vondt i magen. Dei med mellomstore og store bruk byrjar å få problem. Men kvar skal dei hente solidariteten frå når dei har glefsa i seg det dei fekk tak i for nokre år sidan?, spør han. Og landbrukspolitikken går sin gong. Kvar dag bestemmer seks gardbrukarar seg for å gje opp. -Vi er i ferd med å få svenske gläsbygder, det tek berre så mykje lenger tid. Politikarane seier ein ting, men gjer noko heilt anna. Det er seigpining av norsk landbruk. Og Rotmo er pessimistiks på næringens vegne: -Det er finnes lukkelege løysingar for norsk landbruk, seier Verdals-karen.

I "Bønder i solnedgang" tek Rotmo oss nok ein gong med til ein dal, men ikkje Vømmøldalen denne gongen. No går vi av på Spyet stasjon, og køyrer opp Baksida så langt vegen går. Då kjem vi til slutt til dei tre plassane Botn, Gørhenget og Sarvet. På Botn bor Ola Botn, høvdingen i dalen. Han svergar til sprøytemiddel, kunstgjødsel, maskinell drift, og sist, men ikkje minst, subsidiar. Han kjøper jord og er veldig fornøgd. Han, Digerhalsen og bror til Eddy Sarvet, datanerden Spretten, tek seg med jamne mellomrom ein fylletur til fjells. På Gørhenget bor Digerhalsen ("Digerhærsen" på trøndersk). Han heiter eigentlig Magnus Gørhenget og overtok Gørhenget etter ei tante. Han drakk seg frå ei framtid i militæret og inn i Helselaget på eitt år! Digerhalsen driv utstrakt husflid etter sjølvbergings-prinsippet, ved ein kjemisk foredling av sukker, gjær og vatn. På ein av utfluktane til Helselaget trefte han ein stakkars skapning utan vett, Slurpa. Ho er eit stakkars vesen som kunne trengt litt omsorg her i livet, men får det motsette av den forsofne Digerhalsen som sit med hagla over knea og les pornoblad og pissar seg ut. Han skyt også freda vilt og sel til oppkjøparar i Tyskland. Han har hatt lensmannen på nakken fordi lensmannen oppdaga bjørneblod på traktortilhengjaren hans. Men beviset var tynt, og Digerhalsen nekta villt, og lensmannen kom ikkje noko veg. På denne garden er tragedien allereie eit faktum. Eddy Sarvet har studert til biolog, og har tru på eit grønt landbruk med mindre innsatsvarer. Han driv Sarvet no, etter at foreldra vart drepne av tankbilen. Eddy er naturleg nok ein torn i auget på Ola Botn. Eddy har fått seg ein kvinneleg assistent som hjelper han med vitenskapelege forsøka. Men Sølvi er tidlegare narkoman og treng skjerming. Ho innbiller seg at bondenæringa som er skjerma med 112 tilskotsordningar er staden for henne. Men det er det ikkje. Høghæla bydam som røyker ferdigsigarettar er ein provokasjon som vekkjer noistalgi og fordommar her oppe. Når Eddy no har latt Sølvi overta rommet til Spretten, og kasta ut både han og data-utstyret, så er ho kome i faresona på fleire vis. For Spretten er ein raring. Han hater bygda så intenst at han flyktar ut på internett kvar dag. Rommet hans ser ut som ein flysimulator.

Siste nytt er at Eddy har plassert Spretten som avløysar på Gørhenget hos Digerhalsen. Det er ein rokering så grov at alt her oppe vaklar no. Ola Botn prøver å rydde opp saman med sine allierte i Ola Botns orkester: Tankbilsjåføren på Tine mjølk, sorteringssjefen på Prior egg, disponenten på Felleskjøpet og ordføraren i kommunen. Men Eddy er uredd og karakteriserer dette orkesteret dette orkesteret som ein bygdemafia som står for all ond landbrukspolitikk. Han har erklært at dei ein dag skal brenne levande i helvete.

Lesarinnlegg mot stykket
Mange bønder føler seg såra over stykket, og det har dei gjeve uttrykk for i avisene sine debatt-spalter. "Ein sit att med ein mistanke om at Rotmo no spelar opp til den ringeakta mange menneske kjenner i høve til bøndene som gruppe, skriv ein bonde i Dag og Tid. "Vi bør flire og vere "sjølirioniske" slik innvandrere bør le av tåpelige pakkis-vitser". "Det er ikke vondt ment, som også Rotmo bedyrer. Nei vel. Men det gjør vondt", skriv ein annan bonde. -Det rollefigurane seier og meiner er ikkje det same som Rotmo meiner, seier trønderen til sitt forsvar.

Til angrep mot trygd og subsidiar
Noko anna Rotmo set søkjelyset på i dette skodespelet, er trygd og subsidiar. -Seinskader av trygd kjem til å bli eit nytt ordhell. Det er mitt tips. Ein tredjedel av befolkninga går på trygd. Tar vi med dei som lever av støtteordningar og subsidiar, lever halvparten av oss på trygd. Kva er seinskadene av trygd, spør Rotmo, og kjem med nokre forslag sjølv: -Subsidierar du folket, subsidierar du samtidig folks livssyn, moral og politiske haldningar. Ein som er trygda får inntrykka sine frå Se og Hør. Dei utvikar eit subsidiert livssyn som over tid har ført til at så mange røystar på Framstegspartiet, hevdar Rotmo. Kort sagt har vi bygd opp eit velferdssamfunn med store skarar på trygd, som igjen har ført til høgredreining og framandgjering. -På femti år har vi gått frå å vere eit arbeidande folk med arbeidartankegong til eit trygda folk med trygdetankegong. Trygd er ein form for stimuli som liknar på dop, hevdar Rotmo: -Sjå på tobakk, alkohol og trygd. Alt dette er OK i små dosar. Men dersom du brukar tobakk i 20 år blir det utvikla seinskadar. Det same gjeld for trygd. Først kjem avhengigheit. I neste fase kjem kravmentaliteten. På det siste stadiet kjem umoralen inn hos den enkelte. Overført til bonden si verd vil resultata av subsidiane følgje same mønster: 1. Bonden er heilt avhengig av subsidiane 2. Bonden ser det som ein sjølvfølge å kreve meir jord i jordbruksforhandlingane. 3. Over lang tid set umoralen inn hos den enkelte. Dei har ikkje den minste ansvarsfølelse, skyt freda vilt og brukar giftstoff over ein låg sko. -Mange bønder hatar også den same staten som dei er heilt avhengig av. Det same er det med dei som går på trygd. Dei er heilt avhengige av staten, men krev billigare brennevin og bensin, og stemmer deretter. Det betyr ikkje at folk er dumme, eg seier dei er framandgjorte, seier Hans Rotmo.

Kjelder:
Nationen 16.09.00
"Hans Rotmo med skrujern": Bønder i solnedgang (Norske Gram AS)
- Kenneth


Anmeldelse
Romsdals Budstikke
Småbrukarlaget
Bonde i soloppgang, Dag og tid
Dagbladet
Fredrikstad Blad